İzahlı lüğət
TƏRXAN (ID - 39236)is. 1. Orta əsrlərdə türk xalqlarında hökmdarların titulu.
2. Zaqafqaziya və Mərkəzi Asiyada, Kazan, Həştərxan xanlıqlarında feodalların dövlət vergilərindən azad edilmiş mülkü və torpağı. |
TƏRXİS (ID - 39237)is. [ər.] hərb. Ordunun sülh şəraitinə keçdikdən sonra hərbi xidmətdən buraxılması. Sıravi heyətin tərxisi. □ Tərxis etmək - buraxmaq, ordu sıralarından azad etmək. Ordunu tərxis etmək. Tərxis olunmaq
buraxılmaq, ordu sıralarından... |
TƏRXUN (ID - 39238)is. Nazik, uzun yarpaqları yeməyə işlədilən çoxillik göyərti. İki dəstə tərxun.
..Kənarda keşniş, kəvər və tərxun ləkləri gözə çarpırdı. Çəmənzəminli. |
TƏRİF (ID - 39239)is. [ər.] 1. Bir şəxsin, ya şeyin yaxşı cəhətlərini, məziyyətlərini, müsbət xüsusiyyətlərini demə; mədh, vəsf. İndi Sona gözəl cümlələr, təriflər.. dinləmək istəyirdi. B.Bayramov. // Şöhrət, ad. Əyri qılıncı belində;...
|
TƏRİFƏGƏLMƏZ (ID - 39240)sif Hər cür tərifdən yüksək; çox gözəl, çox yaxşı. Tərifəgəlməz gözəllik.
|
TƏRİFƏLAYİQ (ID - 39241)sif. Tərifli, tərif edilməyə layiq olan, çox gözəl, əla. Tərifəlayiq təşəbbüs.
|
TƏRİFLƏMƏ (ID - 39242)“Tərifləmək”dən f.is.
|
TƏRİFLƏMƏK (ID - 39243)f . Tərif etmək, vəsf etmək, mədh etmək. Yarış qabaqcıllarını tərifləmək.
|
TƏRİFLƏNMƏ (ID - 39244)“Təriflənmək” dən f.is. Büləndin təriflənməsindən acığı gəldiyi, həm də əsil mətləbə keçmək vaxtı olduğu üçün Sirat sözü dəyişib dedi. Ə.Əbülhəsən.
|
TƏRİFLƏNMƏK (ID - 39245)məch. Tərif edilmək, vəsf edilmək, mədh olunmaq. Yaxşı işinə görə təriflənmək. - Hər üç-dörd ayda, hər kənd təsərrüfat kampaniyasının axırında bir təriflənmək [Rüstəm kişinin] cirəsi idi. M.Ibrahimov.
|
TƏRİFLİ (ID - 39246)sif. Tərifəlayiq, tərifə dəyər, yaxşı, gözəl, təriflənməli. [Çingiz:] Cəbi lələ, get, Piri babanın o tərifli balından kəs, gətir, yeyək. S.S.Axundov.
|
TƏRİFNAMƏ (ID - 39247)is. [ər. tərif və fars. ...namə] Yaxşı işləməyə, yaxşı oxumağa, yarışda, baxışda və s.-də qabaqcıl yer tutduğuna görə birinə verilən rəsmi sənəd. Orta məktəbi tərifnamə ilə bitirmək. Konkursda tərifnamə almaq. - Həmişə...
|
TƏRİQ (ID - 39248)is. [ər.] klas. Yol. Bir il əvvəl Varşava təriqi ilə Avropaya səfər edən bir İran [vətəndaşı] bir neçə gün Kiyev səfirinin müsafiri olmuşdu. Çəmənzəminli. [Həmzənin] böyük planları vardı, ticarətini Tiflis və Batum təriqi...
|
TƏRİQƏT (ID - 39249)is. [ər.] din. Hakim dindən ayrılmış dini icma, islam məsləklərindən, məzhəblərindən hər biri. [Yaşlı kişi:] Fəqət müxtəlif məzhəb və təriqətlərə mənsub olan müsəlmanlar hamısı bu barədə müttəfiq deyillər. S.Hüseyn....
|
TƏRİQƏTÇİ (ID - 39250)is. Bu və ya digər təriqətə mənsub olan adam.
|
TƏRİQƏTÇİLİK (ID - 39251)is. Təriqətlərdən birinə mənsub olma.
|
TƏRK1 (ID - 39252)is. [fars. ]: tərk etmək (eləmək) - 1) qoyub getmək, çıxıb getmək, buraxıb getmək, atıb getmək. Evi tərk etmək. Vətənini tərk etmək. - Reyhan səssiz tərk eləyir; Nənəsinin otağını. M.Dilbazi; 2) yarımçıq qoymaq, daha davam...
|
TƏRK2 (ID - 39253)bax tək2. ..[Məlikməmməd] quyunun tərkinə çatan kimi bir o yana-bu yana baxıb gördü ki, bir yol var. Çəmənzəminli. Dərənin tərkindən, göz güclə işləyən yerdən parıltı gəlir, ancaq su görünmür. Mir Cəlal.
|
TƏRK3 (ID - 39254)is. Atm belinin yəhər qoyulan yerinin dal tərəfi. ..Çavuş qəndabı içib, corabı aldı və qoydu atının tərkindəki xurcuna. C.Məmmədquluzadə. Sadıq kişi atın tərkinə bağlanmış dolu heybəni götürdü. M.Hüseyn. □ Tərk xurcunu...
|
TƏRKALTI (ID - 39255)is. Yəhərin, at və ya başqa minik heyvanının tərkində olan dal hissəni. [Həsrət:] Saxla, bala, keç tərkimə, yəhərdəki döşəkçəni də tərkaltının üstünə at. B.Bayramov.
|
TƏRKİB (ID - 39256)is. [ər.] 1. Mürəkkəb bir şeyi əmələ gətirən hissələrin, şeylərin, ünsürlərin məcmusu. Dilin lüğət tərkibi. // Hər hansı kimyəvi birləşməyə, xəlitəyə, məhlula daxil olan maddələrin toplusu. Kimyəvi birləşmənin tərkibi....
|
TƏRKİBBƏND (ID - 39257)is. [ər. tərkib və fars. bənd] ədəb. Mövzu və vəzn etibarilə bir olub, müxtəlif qafiyə sisteminə malik klassik şeir formalarından biri. Füzulinin “Mənəm ki qafiləsalarikarivani-qəməm” tərkibbəndi. S.Ə.Şirvaninin tərkibbəndləri.
|
TƏRKİBLİ (ID - 39258)sif Bir elementin tərkibinə daxil olan. Xüsusi tərkibli maye. Mürəkkəb tərkibli cümlə.
|
TƏRKİ-DÜNYA (ID - 39259)is. [ər.] din. Bu dünyanın nemətlərindən, zövq və səfasından əl çəkib, o dünyanın eşqi ilə yaşayan adam; asket, münzəvi. [Pərşan İntizariyə:] Səni - tərki-dünya bir qocanı aclar qorxudur. Ə.Məmmədxanlı.
|
TƏRKİ-DÜNYALIQ (ID - 39260)is. Bu dünyanın nemət və zövqü-səfasından əl çəkib, o dünyanın eşqi ilə yaşama; asketizm, münzəvilik.
|
TƏRKİ-ƏDƏB (ID - 39261)is. [ər.] Ədəb xaricində, ədəb və əxlaq qaydalarından kənarda olan iş, hərəkət və s.
|
TƏRKİ-VƏTƏN (ID - 39262)is. [ər.] Vətənini tərk edib başqa yerə getmə, başqa yerdə yaşama; calayivətən. Nə Otello, nə Faustdur bizim qəhrəman; Nə də tərki-vətən olmuş Harolda bənzər. S.Vurğun.
|
TƏRKLƏŞMƏ (ID - 39263)“Tərkləşmək”dən f.is.
|
TƏRKLƏŞMƏK (ID - 39264)f Birisinin tərkinə minmək (bax tərk3). [Səttar:] Qal, axşam ikimiz tərkləşərik. P.Makulu.
|
TƏRKÖYNƏK (ID - 39265)is. Altdan geyilən köynək, alt köynəyi. // Sif. mənasında. Tərköynək uşaqlar Mədədin əl-ayağına sarındılar. S.Rəhimov.
|
TƏRK-SİLAH (ID - 39266)is. [ər.] 1. Silahlarını əlindən alma, silahını, ya silahlarını atmağa məcbur etmə; silahsızlaşdırma. □ Tərk-silah edilmək - silahı əlindən alınmaq; silahsızlaşdırılmaq. [Əsgərlər] çayın o tərəfi ilə yuxarı qalxdıqları...
|
TƏRLAN (ID - 39267)is. 1. zool. Güclü dimdiyi və uzun qanadları olan yırtıcı quş. Bir yanında tərlanlar, dumanlı dağlar; Bir yanda kəkliklər, ayna bulaqlar. M.Müşfiq. // məc. Obrazlı təşbehlərdə. Doğrudan da getdikcə Solmazın yeri görünür, o...
|
TƏRLƏDİCİ (ID - 39268)sif Tərlədən, tər əmələ gətirən, tər tökdürən. Tərlədici dərman.
|
TƏRLƏMƏ (ID - 39269)“Tərləmək”dən f.is.
|
TƏRLƏMƏK (ID - 39270)f 1. Bədəni tərlə örtülmək, tər tökmək, dərinin məsamələrindən tər sızmaq. istidən tərləmək. Alnı tərləmək. - Bilqeyis həyəcanından tərləmişdi. S.Vəliyev. işləməyə adət etmədiyindən [Aydının] əlləri tərləyib...
|
TƏRLƏTMƏ (ID - 39271)“Tərlətmək”dən f.is.
|
TƏRLƏTMƏK (ID - 39272)f . 1. Bir şeyin təsiri ilə tər əmələ gətirmək, tər tökdürmək, tərləməsinə səbəb olmaq. isti havada çay adamı tərlədir. Banka qoyub xəstəni tərlətmək.
2. məc. Çox yormaq, üzmək, əldən salmaq. Bu iş məni lap tərlətdi. |
TƏRLİ (ID - 39273)sif. 1. Tərləmiş, üstündə tər olan. Tərli at. Tərli bədən. - [Qadınlar və qızlar] iki-üç kilometr piyada gəldiklərindən tərli üzləri qızarmışdı. M.İbrahimov. Tərdən islanmış. Ana yurdun qız-gəlini! Yuyub qurudun; O qocanın...
|
TƏRLİK (ID - 39274)is. 1. Yəhər altından atın belinə qoyulan keçə parçası. Cəmil tərliyi Qaşqanın üstünə atıb onu həyətdən çıxardı. Q.İlkin.
Keçmişdə yaşlı kişilərin papaq altından qoyduqları nazik parçadan tikilmiş baş geyimi. Sətin... |
TƏRPƏDİLMƏ (ID - 39275)“Tərpədilmək”dən f.is.
|
TƏRPƏDİLMƏK (ID - 39276)“Tərpətmək”dən məch. Stol yerindən tərpədildi. - Dəyirmi dəyirman daşı yavaş-yavaş yerindən tərpədildi və sürütmənin üstünə mindirildi. S.Rəhimov.
|
TƏRPƏNİŞ (ID - 39277)is. 1. Tərpənmə, hərəkət, tərpənti, canlanma.
2. Hərəkət, davranış, hərəkət tərzi. Xəlilin hər addımında, hər tərpənişində özünün də yaxşı dərk edə bilmədiyi bir qürur vardı. M.Hüseyn. Səməd [qadının] üzünü... |
TƏRPƏNİŞMƏ (ID - 39278)“Tərpənişmək”dən f.is.
|
TƏRPƏNİŞMƏK (ID - 39279)f . Tərpənmək, hərəkətə gəlmək (çoxlu adam haqqında). iclasdakılar bayaqdan çox belə şey eşitdiklərinə baxmayaraq, yenə də söz bura çatanda oturduqları yerdə tərpənişdilər. Ə.Məmmədxanlı.
|
TƏRPƏNMƏ (ID - 39280)“Tərpənmək”dən f.is. □ Yer tərpənmə - zəlzələ.
|
TƏRPƏNMƏK (ID - 39281)f 1. Yerindəcə hərəkət etmək, hərəkətə başlamaq, tərpəşmək, qımıldanmaq. Tərpənməyir gecə yarı; Ağacların yarpaqları. S.Rüstəm. [Eldar:] Tələsməyin, mən deməmiş tula yerindən tərpənən deyil. M.Rzaquluzadə. □ Yer...
|
TƏRPƏNTİ (ID - 39282)bax tərpəniş 1-ci mənada. [Dərya:] O kəsin ki ömrü zəlzələdə keçsin... yerin-göyün tərpəntisindən onun xəbəri çətin ki ola! B.Bayramov.
|
TƏRPƏŞMƏ (ID - 39283)1. “Tərpəşmək”dən f.is.
2. is. Hərəkət, canlanma, həyəcan. Heyət üzvləri arasında tərpəşmə əmələ gəldi. Ə.Vəliyev. |
TƏRPƏŞMƏK (ID - 39284)f 1. Hərəkətə başlamaq, hərəkətə gəlmək (çoxları haqqında).
2. Bax tərpənmək 1-ci mənada. Hərdən külək əsər ki, yarpaq düşər; Ancaq onda suyum bir az tərpəşər. A.Səhhət. [izzət] nə zarıyır, nə tərpəşir, nə... |
TƏRPƏTMƏ (ID - 39285)“Tərpətmək”dən f.is.
|
