III Bölmə. Köməkçi nitq hissələri
Qoşmaların məna növləri və onların orfoqrafiyası. Hissə 1.
Müəllif: Admin
(Əlavə edilib: 23.12.2011)
Cümlələrdən birində “ ilə ” qoşma deyil:
Testin cavabını DÜZ tapdınız.
Zəhmət olmasa testin izahını aşağıdakı hissədə yazaraq digərləri ilə paylaşın.
Təsriflənən, Təsriflənməyən
Fel təfəkkürümüzdə canlandırdığımız hərəkətləri də bildirir
Bütün sadə fellər türk mənşəlidir
Felə aid şəkilçilər həm leksik, həm də qrammatik şəkilçilər ərəb mənşəlidir
Felin şərt şəkili müstəqil cümlənin xəbəri ola bilmir
Azərbaycan dilində hərəkət bildirən mürəkkəb söz yoxdur
Mürəkkəb fellər iki və daha artıq sözün birləşməsi ilə yaranır
Mürəkkəb fellər frazeoloji feli birləşmələrdən də ibarət olur
Gedib – gəlmək, atılıb – düşmək tipli ifadələr sözə bərabər bir məna bildirdiklərinə görə onlara şərti olaraq mürəkkəb fel demək olmur
Tütək tütəyə, ney neyə, saz saza, söz sözə qarışsın
Dağlar yavaş – yavaş yaşıl donunu soyunur
Qar yağsa, hava təmizlənər
İstəyirəm ki, daha yaxşı işləyəm
Felin bildirdiyi hərəkət ayrı – ayrı şəxslər tərəfindən icra edilir
Azərbaycan dilində qrammatik cəhətdən 3 şəxs var
Fellər şəxslərə aid şəkilçilər qəbul etsələr də dəyişmir
Felin şəxs və kəmiyyətə görə dəyişməsini göstərən şəkilçilər şəxs sonluqları adlanır
Sən ki bu işləri yaxşı bilirsən
Biz ki belə danışmamışdıq
Təbiidir ki, hər şey bədii əsərin materialı olmayacaqdır
Sən ki mənə söz vermişdin
Yuxarı, aşağı, irəli və s. yer zərfləri deyil
Zərfin bu növü hərəkətin icra olunduğu yeri bildirir
Hara? haraya? harada? haradan? suallarına cavab verir
Uzaq, yaxın, bayır, içəri və s. yer zərfləridir
Yalnız dünən dənizlərin ağır toplu gəmiləri sahillərə lövbər saldı
Görürəm, dan yeri yeni sökülür
Havada hərəkət yox idi, demək, gün çox isti olacaqdır
Çox keçmişəm bu dağlardan
Felin lazım şəkli nitqdə ən çox işlənən fel şəklidir
Felin lazım şəkli hərəkətin icrasının lazım olduğunu bildirir
- ası² şəkilçisi vasitəsilə düzəlir
Felin lazım şəkli nitqdə ən az işlənən fel şəklidir
-mı4 ədatının ayrı yazılması halları var
da , də ədatı əlaqədar olduğu sözdən ayrı tələffüzdə sözün ahənginə tabe olmur
-ca2 ədatı sözlərə bitişik yazılır
-sana2 ədatı sözlərə bitişik yazılır
Polislər Cəmilin qolundan bərk-bərk yapışmşıdılar
Mələşmir sürülərək kişnəmir atlar
Bəziləri vəziyyətdən istifadə edib aləmi qarışdırırlar
Ruhum təzələnir məst olur ürək
Bacarır, Çalışır, Öyrənir
Qaçır, Sevinir, Fikirləşir