Sizin hazırki nikiniz (ləğəbiniz)

Nəyə görə od və buza toxunanda biz ağrı hiss edirik?

Nəyə görə od və buza toxunanda biz ağrı hiss edirik?

Çox isti və ya çox soyuq bir şeyə toxunduqda, hisslərimiz ağrı yaradır. Bəs niyə? Buna səbəb nədir?
Ütü ilə buz arasında nə oxşarlıq ola bilər ki? İlk baxışdan insan belə düşünür. Lakin hər ikisi eyni dərəcədə ağrı hissi yarada bilir. Kəskin isti və kəskin soyuq, insan dərisinə çox pis təsir edir. Beyin bu termal kəskinlikləri eyni dərəcədə qəbul edir.
Dərinin - və onunla əlaqədar sinirlərin - funksiyası haqqında adətən toxunma hissiyyatına cavabdeh kimi düşünürük, lakin, bioloqların "somato-duyğu" adlandırdıqları hiss, əslində daha geniş məna daşıyır.
Buraya özünə toxunma və ya dərinin mexaniki xəbərdarlıq tanıması, proprioseptik və ya bədənin səmt və mövqeyini hiss etmə bacarığı və nosiseptik və ya bədənin zərərli xəbərdarlıqları müəyyənləşdirmə bacarığı daxildir. Ağrı, bədənin nosiseptik duyğuya reaksiyasıdır.
Nəyə görə od və buza toxunanda biz ağrı hiss edirik?

Ağrının mexaniki, kimyəvi və ya termal olmasında asılı olmayaraq, nosiseptik duyğu, bizi ondan uzaqlaşmaya vadar edir. Əlinizi alova yaxınlaşdırdıqda, yanma hissi əlinizi, alovdan mümkün qədər tez çəkməyə məcbur edir.
Milli.Az BBC-yə istinadən bildirir ki, bu insanı incitsə də, ağrı, bədənin təhlükəsiz qalmaq çabasına bir işarədir. Ağrı hissini itirmək isə əsl problemdir.
"Əsas prinsip hiss neyronlarının bədəndə hərəkət edən kanal dəstələrinin, birbaşa isti və ya soyuq temperaturlar tərəfindən hərəkətə keçməsindədir," Duke Universitetinin neyrobioloqu Jorg Grandl deyir.
Genetik olaraq dəyişdirilən siçanlar üzərində 15 il aparılan araşdırmalardan sonra tədqiqatçılar, bu kanalların - neyronların divralarındakı proteinlə əlaqədar olaraq - temperatur hissi ilə birbaşa bağlı olması nəticəsinə gəliblər.
Onlardan ən yaxşı anlaşılanı TRPV1 kəskin istiyə cavab verir. TRPV1 temperatur 42 dərəcə selsiyə çatmasa hərəkətə keçmir. Bu temperatur isə, həm insanlar, həm də siçanlar üçün kəskin isti sayılır.
Dəri bunu hiss edər-etməz, kanal aktivləşir və bu da öz növbəsində bütün siniri aktivləşdirir və siqnal beyinə bəsit bir mesajı çatdırır: of!
"Soyuqda da eyni mexanizm işə düşür," Grandl izah edir. Buna cavabdeh olan protein TRPM8 adlanır və kəskin soyuq əvəzinə bu kanal, sərin, amma kəskin soyuq olmayan temperaturlara reaksiya verir.
Yerdə qalan və an az anlaşılan protein isə TRPA1 adlanır. Tədqiqatçılar bunun kəskin soyuq zamanı aktivləşdiyini aşkar etsələr də, onun soyuğu müəyyənləşdirməkdə rol oynayıb-oynamadığı sual olaraq qalır.
Nəyə görə od və buza toxunanda biz ağrı hiss edirik?

Birlikdə bu üç protein - TRPV1, TRPM8 və TRPA1 - bədənin müxtəlif temperaturları müəyyənləşdirməsini təmin edir. Bunlar nosiseptik olmadığından, proteinlərin işi, müəyyən temperaturları tapmaq yox, uzaq tutmaqdan ibarətdir.
Məsələn, TRPM8 reseptoru zədələnən siçanlar, sərin temperaturlardan uzaq durmurlar. Bu isə siçanların - elə çox güman ki, bizim də - xoş temperaturları axtarmadığımız mənasına gəlir.
Əvəzində onlar, soyuq və kəskin istini uzaq tutmağa çalışırlar. Bu isə onların niyə mülayim, günəşli mühitdən xoşladıqlarını izah edir.
Tədqiqatçıların TRP reseptorlarının aktivləşdiyi termal sərhədləri müəyyənləşdirməsi, onların yüngülləşdirilməsi demək deyil. Əgər günəş yanığı almısınızsa, ilıq su sizə isti gələ bilər.
Lakin, bu reseptorları aktivləşdirən təkcə temperatur deyil. Bitkilər də bunu bacarır. Kəskin istidə hərəkətə keçən TRPV1, həm də acı bibərlərə acılıq verən kapsaisin tərəfindən də aktivləşir.
TRPM8 nanə yarpaqlarında olan kimyəvi maddə mentolun sərinlik gücünə cavab verdiyi kimi, TRPA1 xardal bitkilərinin təsirindən aktivləşdiyinə görə həm də "wasabi reseptoru" adlanır.
Bəs temperaturun hərəkətə keçirdiyi reseptorlar, niyə bitkilərdən də təsirlənirlər? Washinqton Universitetinin molekulyar bioloqu Ajay Dhaka-ın da izah etdiyi kimi, TRPV1 balıqlar, quşlar və ya dovşanlarda kapsaisinə heç bir cavab vermədiyi halda, insanlar və gəmiricilərdə hərəkətə keçir.
"Ola bilsin ki, kapsaisin tərkibli bitkilər, bəzi heyvanların onları yeməməsi üçün bu cür qurulublar," o deyir. Fərz edilir ki, mentol və xardalın təkamülü də eyni gücə dayanır.
Nəyə görə od və buza toxunanda biz ağrı hiss edirik?

Başqa sözlə, bitkilərlə temperatur arasındakı bu vacib əlaqə, heyvanların yox, bitkilərin təkamülünə işarə ola bilər. Çox güman ki, bitkilər bizim bədənimizin temperatur müəyyənləşdirmə bacarığını ələ keçirməyin yolunu tapıblar.
Beləliklə, jalapeno bibərini yedikdən sonra bədənimizin əsməsinə səbəb, bibərlər yox, kapsaisin və hərarətin dərinin sinirlərini - eləcə də bədəni - eyni cür aktivləşdirməsidir.
Zərərli xəbərdarlıqlara köklənən reseptorları müəyyənləşdirməklə bu bitkilər, görməmiş kimi yeyilməmənin yolunu aşkarlayıblar... ya da ki, biz, acılı yeməklər və wasabi-in gözyaşardıcı dadından həzz almağı bacarmağın yolunu tapmışıq.
Növbəti dəfə acılı təam yedikdən sonra, sürətlə döyünən ürəyinizə səbəb olan acı ilə birlikdə, bitkilərlə heyvanlar arasındakı savaşın milyon illik təkamülünü yada salın. O savaş ki, hələ ki, biz qalibik.
Milli.Az

Mənbə: http://news.milli.az

Dostlarınızla paylaşın!

Yazılmış sərhlər

Qonaq__33580079 - 30.11.2017
COOOOOOOOX ELA IDI HETSIZ DERECEDE HEQIQETEN COX MARAQLI IDI BILMEDIYIM SEYLERI OYRENDIM YENE YAZIN AFERIN
Qonaq__33580079 - 30.11.2017
cox maraqliidi amma daha genis yazsaydiniz ve basaqa maraqli seyler haqdada yazsaydiniz mence daha maraqli ola bilerdi MUELLIM MESLEHETI
Qonaq__31757287 - 30.11.2017
eladi bunu yazan halaldi
Qonaq__32194708 - 27.11.2017
Yaxsidi
Qonaq__33497041 - 26.11.2017
Bənce harika çoook beyəndim
Qonaq__33107248 - 14.11.2017
Çoooooooooooooooooooooooooooooooooox beyendim eledır bunu yazana aferin helal olsun be
Qonaq__33051913 - 13.11.2017
Maraqlı idi
- 12.11.2017
Çox məlumatdı təşəkkürlər çox maraqlıdı amma
Qonaq__32709402 - 06.11.2017
xosuma geldi
- 04.11.2017
Bu maraqlı deyil
Qonaq__32634520 - 03.11.2017
Bu cür maraqlı şərhlərə görə sizə təşəkkürümü bildirirəm☺
Qonaq__31040768 - 03.11.2017
menim adim xumardir agdam rayonu rzalar kendinde hal -hazirda yawayiram
Qonaq__32352014 - 24.10.2017
sagolun.cox maraqli idi.
Qonaq__31915213 - 14.10.2017
cox maraqli idi tesekuur
Qonaq__31231697 - 12.09.2017
tamda basa dusmedim cunku helede oxumadim amma ay haqqinda ki melumat bundan daha maragli idi
Qonaq__28686428 - 09.09.2017
cox uzundu amamaraqlidi
Qonaq__31006140 - 03.09.2017
Maraqlıdır teşekkur edrem
Qonaq__29870515 - 29.08.2017
ela
Qonaq__30502522 - 28.08.2017
Maraqli idi
Qonaq__26846991 - 12.08.2017
Maraqli idi
Qonaq__30498854 - 11.08.2017
maraqlıdı ölkələr haqqında hazırlasaz əla olar təşəkkürlər
Qonaq__30350055 - 04.08.2017
Melumat üçün teşekkürler.
Qonaq__29458289 - 26.07.2017
bu cox maraqli bir fakt lardir
meqale gozel yazilib
Qonaq__29155041 - 20.07.2017
cox maraqli ve dogru oldugunu dusunurem
Qonaq__28363265 - 12.07.2017
meqale ucun tesekkurler
Qonaq__28574048 - 21.06.2017
oxumamisam
Qonaq__28148025 - 06.06.2017
mence oda ve buza toxunanda insan elini tez geri cekir . eger cekmese toxumalar ve huceyreler mehv olar
Qonaq__26947129 - 19.05.2017
Aferin! Ehsen...!düzdü
Qonaq__26763638 - 03.05.2017
maragli idi. tewekkur edirem.
Qonaq__26378055 - 21.04.2017
elllllllaaaaaaaaaaaaa beyendim
- 15.04.2017
cox maraqlidir
- 13.04.2017
Başqa maraqlı hadisələr də yaza bilərsiniz?
- 13.04.2017
Həqiqətən çox maraqlıdır.
Qonaq__26182798 - 11.04.2017
İnsanlarda 4 əsas xususiyyətdən 1 də qıcıqlanmadır qıcıqlanma zamanı biz isti və soyugu hiss edir daha çox istiyə və yaxud soyuğa əl vurduqda ağrı hiss edirik

Öz şərhinizi yazın